Easter Lily: “Цагаан навчинд нуугдсан түүх”

Ирландын бэлэг тэмдэгүүдийн тухай ярихад хүмүүсийн санаанд хамгийн түрүүнд орж ирдэг нь гурван навчит жижигхэн ногоон ургамал — шамрок билээ. Энэ ургамал Ирландын эв нэгдэл, итгэл найдварын бэлгэ тэмдэг болсон байдаг.

Гэвч Ирландын зүрх сэтгэлд гүн суусан өөр нэгэн цэцэг бий. Тэр бол: Ирландын лили, өөрөөр хэлбэл “Улаан өндөгний баярын лили” гэж алдаршсан цагаан лили цэцэг юм.

Энэ цэцэг хэрхэн Ирландын сүнсийг илэрхийлдэг болсон талаар өгүүлэх өгүүллэгийг хамтдаа сонирхоё.

“Шамрок бол Ирландын бэлгэ тэмдэг гэдгийг хүн бүр мэднэ. Гэвч өөр нэгэн цэцэг, өөр нэгэн түүх бас байдаг.Энэ бол Лили — Ирландын баатарлаг түүхийг шивнэдэг цэцэг.”

Dublin 1916

Энэхүү түүх цэцгийн хүрээлэнд биш, харин Ирландын тусгаар тогтнолын төлөөх тэмцлийн гал дунд эхэлдэг.

1916 оны Улаан өндөгний баярын бослогын үед, Ирландын эх орончид Дублин хотод Британийн эрхшээлээс салахын тулд зэвсэг барин тэмцсэн юм. Тэд Ирландын тусгаар тогтнолыг тунхагласан хэдий ч, бослого цус урсгасан дарамт шахалтаар даруулжээ.

Домогт өгүүлснээр:

Нэгэн охин ахынхаа амиа алдсан газар — шуудангийн байрны гадна — нэг цагаан лили цэцэг ганцаараа ургаж байгааг олж харжээ. Тэр охин цэцгийг зөөлөн тасдаж аваад хадгалсан.Энэ уй гуниг, золиосын дурсгал болсон энгийн үйлдэл хожмоо Ирландын түүхийн нэгэн бэлгэ тэмдэг болон үлджээ.

Лили хэрхэн үндэсний бэлгэ тэмдэг болсон бэ?

Бослогын дараа буюу 1926 онд, Ирландын бүгд найрамдахчууд лили цэцгийг Улаан өндөгний баярын дурсгалын бэлгэ тэмдэг болгон зарлажээ.

Иргэн бүр энэ цэцгийг зүүж, түүхэн үйл явдалд амь үрэгдсэн эх орончдыг дурсан хүндэтгэх болсон байна. Тийнхүү жил бүрийн Улаан өндөгний баярын үеэр:

• Цагаан лили цэцэг хүмүүсийн энгэрт,

• Баатаруудын булшин дээр,

• Ханын зураг, дурсгалын шүлэгт хүртэл дүрслэгддэг.

Ирландын лили нь биологийн хувьд эндхийн уугуул ургамал биш. Гэвч энэ нь Ирландын зүрх сэтгэлд, түүхэн ухамсарт ургасан цэцэг билээ.

Зарим иргэд лили-г зүүж зүрх сэтгэлээрээ бахархдаг. Зарим нь дурсахад хүнд байдаг. Зарим нь түүнийг зүгээр л өнгөрсөн гэж боддог. Гэвч хэн ч энэ цэцгийг талаарх түүхийг бүрэн мартдаггүй.

Он цаг улиран өнгөрч, шинэ үеийнхэн төрж өсөж байгаа ч, лили-ийн бэлгэдэл амьд хэвээр үлдэж байна:

• Шүлэг бичигчийн мөрүүдэд,

• Өвөө эмээгийн хуучны захидалд,

• Хүүхдэдээ үлгэр ярьж буй дуу хоолойд,

• Эх оронч иргэдийн зүрхэнд.

Улаан өндөгний баярын лили— тэнд байсаар л байна.

Өнөөдөр Улаан өндөгний баярын лили нь зөвхөн өнгөрсөн үеийн тэмцлийн бэлгэдэл байхаа больж, шинэ нийгмийн соёлд дахин амилсан, олон утгат бэлгэ тэмдэг болон өргөжсөн билээ. Жил бүрийн Улаан өндөгний баярын амралтын үеэр Ирланд даяар хүмүүс хагас цагаан, улаан өнгийн лили зүүж, 1916 оны бослого болон тусгаар тогтнолын төлөө амиа зориулсан тэмцэгчдийг хүндэтгэх нь уламжлал болжээ. Гэхдээ энэ заншил нь зөвхөн улс төрийн байр суурийг илэрхийлэх биш, харин түүхээ марталгүй дурсах, нийт Ирланд үндэстний хамтын ухамсрыг сэргээх хэлбэр болон хувирч байна.

Сүүлийн жилүүдэд иргэд, ялангуяа залуу үеийнхэн энэ цэцгийг улс төрөөс ангид, соёлын болон хувь хүний үнэ цэнийг илэрхийлэгч гэж үзэх болжээ. Тэдний хувьд Улаан өндөгний баярын лили нь энгийн нэг тэмдэг биш, харин өв соёлоо хадгалах, эмэгтэйчүүдийн түүхэн оролцоо, Ирландын олон талт байдлыг илэрхийлэх чимээгүй дохио юм. Зарим сургуулиуд энэхүү бэлгэдлийг тайлбарласан хичээл оруулж, музейн үзэсгэлэн болон уран бүтээлийн уралдаан зохион байгуулснаар лили нь боловсрол, залгамж үеийн ойлголтын нэг хэсэг болон шингэж байна.

Ирландын хилээс цааш амьдарч буй олон ирландчууд — Америк, Канадад суугаа диаспора — Улаан өндөгний баярын үеэр энэ лили-г зүүж, эх оронтойгоо сэтгэлээр холбогдож, өв соёлоо хүндэтгэх сэтгэлийн илэрхийлэл болгожээ. “Эх орныхоо төлөө зогссон хүмүүсийг мартахгүй” гэх хэллэг нь гадаадад суугаа ирландчуудын дунд түгээмэл сонсогддог болсон гэнэ.

Урлаг, соёлын орчинд ч Улаан өндөгний баярын лилигийн дүрслэл илүү гүнзгий болжээ. Жүжиг, кино, уран зурагт уг цэцгийг Ирландын түүхэн тэмцэл, ялангуяа эмэгтэй тэмцэгчдийн дүр төрхтэй холбон харуулдаг нь сүүлийн жилүүдийн томоохон өөрчлөлтүүдийн нэг юм. Countess Markievicz болон Cumann na mBan зэрэг түүхэн дүрүүдтэй хослон гарч ирдэг лили нь өнөөдөр “зөвхөн дурсах биш, ухамсарлах” бэлгэ тэмдэг болжээ.

Гэсэн хэдий ч лилиг зүүх, эс зүүх асуудал өнөөдөр ч маргаантай хэвээр байна. Зарим хүн үүнийг бахархал, хүндэтгэлийн дохио гэж үздэг бол, нөгөө хэсэг нь улс төрийн тэмцлийн үлдэгдэл гэж харсаар байна. Гэвч аль ч байр сууринаас харсан, Улаан өндөгний баярын лили нь орчин цагийн Ирландын түүх, соёл, ухамсар, мэдрэмжийн огтлолцол дээр оршдог олон давхаргат бэлгэ тэмдэг болжээ.

Энэ бол зөвхөн өнгөрснийг дурсах төдийгүй ирээдүй рүү итгэлтэй алхах Ирландын сэтгэлийн цэцэг юм.